BİNGÖL GÜNCEL TV - TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Bingöl İl Temsilcisi Mehmet Alban, yaptığı yazılı açıklamada, depreme karşı alınması gereken önlemleri anlattı, yapılaşmada zeminin önemli olduğunu vurguladı.
Kahramanmaraş merkezli 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki depremlerin ardından 4 bin 734 artçı depremin meydana geldiğini belirten Alban, “Yaşanan deprem sonucunda, Kahramanmaraş, Hatay, Osmaniye, Adana, Gaziantep, Kilis, Adıyaman, Malatya, Elazığ, Şanlıurfa ve Diyarbakır’da büyük can ve mal kayıpları meydana gelmiştir.
Bu açıklamanın hazırlandığı sırada AFAD tarafından yapılan açıklamaya göre (16.02.2023) hayatını kaybedenlerin sayısının 38.044 kişi olduğu belirtilmiştir.
Adıyaman merkezinde ara sokak ve ana caddelerin, yollardaki hasarlar nedeniyle kapandığı, Adıyaman Belediye Başkanlığı binası da dâhil olmak üzere merkezdeki binaların % 90’nın yıkıldığı gözlenmiştir.
Şanlıurfa ilinde deprem anında 20 adet yapı yıkılmıştır. Valilik verilerine göre, Şanlıurfa’da, 31.717 binanın hasarlı olduğu, 399 tanesinin acil yıkılacağı belirtilmiştir.
Diyarbakır ilinde deprem anında 6 adet yapı yıkılmıştır. Diyarbakır’ın merkez ilçelerinde toplam 80 bine yakın binadan şu ana kadar 30 bin yapının incelendiği ve yapılan çalışmalarda 500’ün üzerinde ağır hasarlı yapının olduğu tespit edilmiştir” dedi.
-18 RAPOR HAZIRLANDI-
Jeoloji Mühendisleri Odası tarafından Bingöl’ün de aralarında bulunduğu 18 kent için raporların hazırlandığını belirten Alban, “Jeoloji Mühendisleri Odamızın “Deprem Danışma Kurulu” tarafından 2020 yılındaki Elazığ Sivrice depreminden sonra “Fay Üzerinde Yaşayan Kentlerimiz” başlıklı 18 rapor hazırlanmıştır. 08.02.2021 tarihinde Hatay’ın Depremselliği Raporu, 22.02.2021 tarihinde Bingöl’ün Depremselliği Raporu, 02.03.2021 tarihinde Kahramanmaraş’ın Depremsellik Raporu, 04.05.2021 tarihinde Hakkâri’nin Depremselliği Raporu ve toplamda 18 rapor, bu konuda önlem alınması için karar vericiler ve yetkililer ile paylaşılmıştır. Hazırlanan bu raporlar, bugün özellikle Hatay, Kahramanmaraş ve Gaziantep’te yaşanan yıkımların 2 yıl önce öngörüldüğünü ortaya koymaktadır. Raporda, büyük felaketlerin yaşandığı merkezlerdeki zeminin yerleşime uygun olmayan alüvyonlardan oluştuğu ve diri fay zonu üzerinde olduğu belirtilmiştir.” dedi.
-DEPREM-KENTLEŞME-YAPI ZEMİN İLİŞKİLERİ ÖNEMLİ-
Alban, depreme karşı alınabilecek önlemleri şöyle sıraladı: “Türkiye aktif deprem kuşağında olan bir ülkedir. Doğu Anadolu Fay Zonu ve Güneydoğu Anadolu Bindirme Fay Zonunda (Bitlis-Zagros Bindirme Fay Zonu) meydana gelen depremlerin; çevre illerde ağır hasarlara neden olduğunu Lice, Bingöl, Elazığ ve son Kahramanmaraş merkezli depremlerde yaşadık. Meslek odası olarak bilim çevreleri ile birlikte jeoloji biliminin çalışma alanı olan deprem-kentleşme-yapı zemin ilişkilerinin önemini söylemeye devam edeceğiz.
-ZEMİNİ ZAYIF OLAN KENTLER DAHA ÇOK ETKİLENDİ-
6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremler zayıf zemin üzerindeki Hatay, Kahramanmaraş, Adıyaman ve Malatya’da daha ağır hasarlara yol açmıştır. Diyarbakır ve Şanlıurfa gibi kentlerimizde ise ruhsatsız, yanlış ve eksik malzeme seçimi veya daha sonra taşıyıcı sistemlere yapılan müdahaleler sonucu olduğu bildirilmektedir.
-BİNANIN YAPILDIĞI ZEMİN ÖNEMLİ-
Yapılaşma kararını zemin yapısına göre almak sorunun temel çözüm noktasıdır. Sismik dalgalar toprak ve gevşek zeminler tarafından büyütülerek binalara iletilir. Zemin büyütmesi olarak tanımlanan bu durum bir deprem olduğu takdirde yumuşak zeminler, kaya üzerinde yer alan yapılardan çok daha şiddetli sarsılır ve hasar oranı artar. Yeraltı suyunun varlığında sıvılaşma, sıkılaşma, oturma ve hareket yaratan benzeri sorunlarının önüne geçmek için yapıların oturtulacağı zeminin jeoloji mühendislerinin gözetiminde yapılan zemin etüt raporlarında belirtmiş oldukları zemin sınıfı için gerekli mühendislik önlemlerinin alınarak binanın oturumu sağlanmalıdır.
Zemin şartlarına göre kamu eliyle kentsel yenileme çalışmaları yürütmelidir.
-RİSKLİ ALANLAR İMARA AÇILMAMALI-
Çevre ilçelerimizde deprem hasar tespit ve zemin çalışmaları yapıldıktan sonra yeni imar planları yapılmalı ve bina kat yükseklikleri belirlenmelidir. Bu konuda katı kurallar konulmalı ve uygulanmalıdır. Riskli alanlar imara açılmamalı, bilimsel normlara dayalı yer seçimi yapılmalıdır. İmar Planına altlık teşkil eden jeolojik-Jeoteknik etütler yapılmalı, ada ve parsel bazlı tüm yapılaşmalarda mühendislik hizmeti almayan hiçbir uygulamaya ruhsat verilmemelidir.
-FAY HATTI GEÇEN YERLER YEŞİL ALAN OLARAK DEĞERLENDİRİLMELİ-
Deprem üreten diri (aktif) faylarla ilgili “Ayrıntılı Diri Fay Haritaları” (1:1000 ve 1:5000 ölçekli ayrıntılı haritalar) hazırlanmalı; “Deprem Master Planı” ve “Mikro bölgeleme çalışmaları” yapılmalıdır. MTA tarafından hazırlanmış olan diri fay haritası dikkate alınarak, diri fay üzerinde ve yakınında yeni yerleşim olmamasına dikkat edilmelidir. Diri fayın belirlendiği alanlarda “Fay Sakınım Bandı” uygulaması acilen gerçekleştirilmelidir. Bu hatlar uzman Jeoloji Mühendisleri tarafından belirlenip park, yeşil alan olarak kullanılmalıdır.
-ALINACAK ÖNLEMLERDEN BİRİ DE DENETİMDİR-
Ülkemizde meydana gelen afet zararlarının azaltılmasında alınabilecek etkili önlemlerden biri de denetimdir. Bu denetimler çerçevesinde Yapı Denetim Sistemi tekrardan ele alınıp içeriğinin değiştirilip Jeoloji Mühendislerinin de Yapı Denetim Sistemi içerisine alınması gerekmektedir. Can ve mal güvenliğinin koruma altına alınması ve üretilen işlerin daha kaliteli ve nitelikli olması için güçlü denetleme mekanizmasına ihtiyaç vardır.
–FAY YASASI ACİLEN ÇIKARILMALI-
Fay yasasının acilen çıkarılması gerektiği odamız tarafından yetkili kurullara iletilen raporlarda belirtilmiştir. Fay hattı yasası içeriği
Yasa, fayın geçtiği hattın belirlenmesini, yaratacağı deformasyonun belirlenmesini, imar planlarını çevre düzeni planlarına işlenmesini ve Deprem bölgelerinde yapı sınırlamasını içermektedir.
Bilimsel kriterler ile uygun zeminlerde depreme dayanıklı kentler inşa edebiliriz.”