Orta Doğu’da tırmanan gerilim ve Hürmüz Boğazı’ndaki lojistik kilitlenme, küresel petrol piyasalarını yangın yerine çevirdi. Rekor seviyelere ulaşan ham petrol fiyatları Türkiye’de akaryakıt etiketlerini sarsmaya hazırlanırken, ekonomi yönetimi "enflasyon kalkanı" olarak bilinen Eşel Mobil Sistemi’ni yeniden masaya yatırdı.
6,69 TL'LİK ZAMMA 'VERGİ' FRENİ
Normal şartlarda motorin fiyatlarına yansıması beklenen 6,69 TL’lik dev artış, sistemin devreye alınma ihtimaliyle askıya alındı. Eğer beklenen karar çıkarsa, uluslararası piyasalardan kaynaklanan bu devasa artış pompa fiyatına yansıtılmayacak; bunun yerine devletin alacağı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarından mahsup edilecek.
SİSTEM NASIL İŞLEYECEK? (ÖTV DETAYI)
Eşel mobil sistemi, vatandaşı korurken devletin vergi gelirinden feragat etmesi esasına dayanıyor. Mevcut tabloda devletin akaryakıt birim başına aldığı ÖTV tutarları şu şekilde:
- Benzin: 14,82 TL
- Motorin: 13,90 TL
- LPG: 11,38 TL
Sistem devreye girdiğinde, örneğin benzine gelen 15 TL'lik bir zammın 14,82 TL'lik kısmı ÖTV'den karşılanacak, vatandaşa sadece 18 kuruşluk sembolik bir fark yansıyacak. Ancak zam oranı mevcut ÖTV tutarını aşarsa, aradaki fark kaçınılmaz olarak tabelaya yansıyacak.
NEDEN ŞİMDİ? HÜRMÜZ ÇIKMAZI VE ARZ KRİZİ
Petrol fiyatlarındaki bu önlenemez yükselişin arkasında yatan temel sebep, bölgedeki askeri hareketlilik. ABD ve İsrail’in İran eksenli hamleleri, Basra Körfezi’nin dünyaya açılan kapısı olan Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğini durma noktasına getirdi. Arz güvenliğinin tehlikeye girmesi, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için hem maliyet hem de enflasyon baskısı anlamına geliyor.
2021'DEN SONRA İLK KEZ
En son 2021 yılının sonunda, döviz kurlarındaki aşırı dalgalanma nedeniyle rafa kaldırılan bu uygulama, ekonomi yönetimi için "iki ucu keskin bıçak" niteliğinde. Bir yanda enflasyonun körüklenmesini engelleme çabası, diğer yanda ise ÖTV ve KDV kaybı nedeniyle bütçede oluşacak gedik bulunuyor.
Nihai kararın, Körfez’deki çatışmaların seyrine göre önümüzdeki günlerde netleşmesi bekleniyor.
