İngiltere merkezli The Economist dergisinin analizine göre, küresel çatışmaların arttığı ve Birleşmiş Milletler (BM) başta olmak üzere geleneksel arabuluculuk mekanizmalarının etkisinin azaldığı yeni dönemde Türkiye, Katar, Çin, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) barış diplomasisinin yeni aktörleri olarak öne çıkıyor.
Analizde, son beş yılda Türkiye’nin Rusya-Ukrayna Savaşı, Etiyopya-Somali gerilimi ve Pakistan-Afganistan arasındaki anlaşmazlıklar gibi birçok bölgede arabuluculuk girişimlerinde bulunduğu ve uluslararası krizlerde daha aktif bir rol üstlendiği belirtildi.
Türkiye’nin özellikle sınır bölgelerindeki çatışmaların yol açtığı göç, terör tehdidi, enerji arz güvenliği ve ekonomik etkileri azaltma hedefiyle bölgesel krizlerde etkin diplomasi yürüttüğü ifade edildi.
The Economist’e göre, BM ile birlikte Norveç, İsveç ve İsviçre gibi geleneksel arabulucuların çatışmalardaki görünürlüğü azalırken, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu yeni aktörler küresel diplomasi sahasında daha belirgin hale geldi.
Raporda, Çin’in Afganistan-Pakistan ilişkilerinde, Katar’ın ise Hamas-İsrail, ABD-Taliban ve ABD-İran temaslarında arabulucu rol üstlendiği kaydedildi.
53 barış sürecinin 20’sinde yeni aktörler yer aldı
Derginin verilerine göre, 2025 yılında dünya genelinde yürütülen 53 barış sürecinin en az 20’sinde Türkiye, Çin, Katar, Suudi Arabistan ve BAE aktif arabulucu olarak görev aldı.
Yeni arabulucu ülkelerin yürüttüğü diplomatik girişimlerin, Batılı aktörlerden farklı olarak insan hakları ve demokratik reformlardan ziyade istikrar, ticaret, güvenlik ve ekonomik iş birliği odaklı olduğu vurgulandı.
BM’nin etkisi azalıyor
Analizde, BM’nin küresel çatışmalardaki lider arabulucu rolünün gerilediği, barış gücü personel sayısının 2016’daki 107 binden bugün yaklaşık 47 bine düştüğü belirtildi. Ayrıca BM’nin son yeni barış gücü misyonunun 2014 yılında Orta Afrika Cumhuriyeti için kurulduğu hatırlatıldı.
Suriye iç savaşı sürecinde Türkiye, İran ve Rusya’nın birçok ateşkesi BM dışında müzakere ettiği, son dönemde ise Ermenistan-Azerbaycan, Kamboçya-Tayland ve Kongo-Ruanda süreçlerinde ABD’nin diplomatik girişimlerinin öne çıktığı ifade edildi.
Kalıcı barış anlaşmalarında düşüş
The Economist, kalıcı barış anlaşmalarının oranının da gerilediğine dikkat çekti. Buna göre 1989-2013 döneminde yürütülen müzakerelerin yüzde 3,9’u kapsamlı barış anlaşmalarıyla sonuçlanırken, bu oranın 2014-2023 döneminde yüzde 2,1’e düştüğü kaydedildi.
Küresel ölçekte geçici ateşkes ve kısa vadeli uzlaşıların artarken, uzun vadeli ve kapsamlı barış süreçlerinin giderek azaldığı değerlendirildi.
