Türkiye’de kırsal yaşamın ve tarımsal üretimin sembollerinden biri olan eşeklerin sayısı, son 30 yılda dramatik biçimde geriledi. TÜİK verilerine göre 1991 yılında 943 binin üzerinde olan eşek nüfusu, bugün yaklaşık 75 bin seviyesine düştü. Bu tablo, tarımda makineleşme, köyden kente göç ve kırsal alanların boşalmasının hayvan varlığı üzerindeki etkisini net biçimde ortaya koyuyor.
Doğu Anadolu Bölgesi illeri de bu düşüşten payını aldı. Bingöl’de eşek sayısının 1.004 olarak kayıtlara geçmesi, geçmiş yıllarla kıyaslandığında ciddi bir gerilemeyi gösteriyor. Uzmanlara göre Bingöl gibi kırsal yapının güçlü olduğu illerde bile eşeklerin giderek yok olması, geleneksel tarım ve hayvancılığın hızla terk edildiğinin göstergesi.
Bir dönem özellikle dağlık ve ulaşımı zor bölgelerde yük taşıma ve tarımsal faaliyetlerin vazgeçilmez unsuru olan eşekler, motorlu araçların yaygınlaşmasıyla birlikte işlevini kaybetti. Bu durum, Bingöl başta olmak üzere birçok ilde hayvan varlığında büyük düşüşe yol açtı.
TÜİK VERİLERİNE GÖRE TÜRKİYE’DE EŞEK SAYISI (İLLERE GÖRE)
- Konya: 3.739
- Mardin: 3.317
- Iğdır: 2.843
- Kayseri: 2.427
- Ankara: 1.959
- Muş: 1.531
- Yozgat: 1.470
- Çorum: 1.360
- Şanlıurfa: 1.343
- Kırşehir: 1.301
- Bingöl: 1.004
- Niğde: 973
- Muğla: 959
- İzmir: 924
- Çanakkale: 879
- Tunceli: 808
- Adana: 689
- Kırıkkale: 632
- Aksaray: 578
- Antalya: 493
- Hatay: 483
- Edirne: 479
- Denizli: 454
- Van: 437
- Burdur: 89
- İstanbul: 72
- Mersin: 69
- Giresun: 25
- Rize: 1
Uzmanlar, eşek sayısındaki bu büyük düşüşün sadece hayvancılıkla sınırlı olmadığını, kırsal kültürün ve üretim hafızasının da hızla yok olduğunu vurguluyor. Bingöl gibi kırsal potansiyeli yüksek illerde bile bu tabloyla karşılaşılması, tarım ve hayvancılık politikalarının yeniden ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor.
